GENEL KÜLTÜR

MUHTEŞEM ŞEHRİMİZ DENİZLİ

Denizli, bir bölümü Ege Bölgesi, bölümüde de Akdeniz Bölgesi’nde kalan il ve merkezi kent, Yüz ölçümü 11,894   km’ olan kuzeyde Uşak, doğuda Afyonkarahisar ve Bardur, güney ve güney batıda Muğla,  batıda Aydın, kuzey batıda  da Manisa illeriyle çevrilidir.Ege, İç Anadolu ve Akdeniz bölgeleri arasında bir geçiş alan olan Demich nin yüzey şekilleri büyük çeşitlilik gösterir. Güney ve doğu kesimleri Toroslar’ın  batı uzantılarıyla engebelenmiştir. Güneybatı dan girerek bir yay çizen ve kuzey doğuya uzanan Gölgeli Dağların içindeki en yüksek noktası Bozdağ,  Eren Tepede 2.419 m’ye ulaşır. Güney doğuda, ilin Burdur’la olan sınırı, güneyden kuzeye doğru sırasıyla Boncuk Dağı (2.418m). Yaylacık Daği (2.114 m)  ve  Güre Dağıyla   (2.030 m)  engebelenmiştir. Gölgeli  Dağlanın kuzey  batısında,  kuzey batı  güney doğu doğrultusunda  uzanan  Doğu Menteşe  Dağlarının doğu  yamaçları ilin batı sınırının bir  bölümünü çizer.   Bu  kütlelerin kuzeyinde, ilin  hemen hemen  orta  kesiminde , doğudan batıya  sırasıyla  Eşeler Dağı,  Ak dağdır. Eseler  Dağının il sınırları içindeki  en yüksek  noktası  Honaz  doruğunda 2.528  dir. Bu doruk  aynı zamanda  Ege  Bölgesinin   yüksek noktasıdır, Daha kuzeyde Aydın Dağlarının doğu uzantısının  batıdan topraklarına dökülür. Genelde kuzeye   gidildikçe yükselti azalır.

Kuzeydoğu sınırının bir  bölümünü  oluşturan Beşparmak  Dağı 1.612 m,  ilin  kuzey doğu  kesiminde yer  alan Çatma Dağı ise 1.930 m yüksekliğindedir.İl akarsular bakımından zengindir. Türkiye’nin  de büyük  akarsularından  biri   olan
Büyük Menderes Irmağı Işıklı Gölün den çıkar. Büyük Menderes’in önemli kollarından biri  olan Aksu   (Çürüksu)  Çayı,
Honaz Dağı ile Kaklık ve   Kocabaş  yörelerinin  sularını toplar. Ayrıca çayın yanında sulama kanalları açılmıştır. Büyük Menderes’in bir başka önemli kolu olan Akçay, güneybatıda Muğla’yla olan sınırı çizdikten sonra güneydoğu kuzeybatı doğrultusunda akarak Yenidere Çayının sularını alır. Ardından  Aydın ili  topraklarında  Büyük Menderes’e   karışır. Çay üzerinde  Denizli,  Muğla,  Aydın  il  sınırlarının  birleştiği  kesimde  sulama  ve  enerji  üretimi amaçlı  Kemer      Barajı kurulmuştur. Bunun dışında Işıklı Gölü, taşkın önleme amacıyla baraj haline getirilmiştir. Çal’ın kuzeybatısında sulama, taşkın önleme ve enerji üretimi amacıyla kurulmuş olan Adıgüzel Barajı,Büyük Menderes Irmağı üzerindedir.

İlin kuzey batısındaki Buldan Barajı ise taşkın önleme ve sulama amacıyla kurulmuştur.İlin Büyük Menderes’ten sonra ikinci önemli akarsuyu Dalaman Çayıdır.Baraj gölleri dışında il topraklarında bir çok irili ufaklı göl yer alır.   Bunlardan en  önemlisi , büyük  bolümü  Afyonkarahisar  sınırları  içinde  kalan  Acıgöl’dür. İlin kuzey  batısında,  Sazan  Dağının düzlüğünde yer alan Süleymaniye Gölünün çevresi turistik bir kamp yeri olarak kullanılır. İlin en  zengin  tarım  alanları Büyük  Menderes’in suladığı Buldan Sarayköy  (Büyük Menderes) Ovası  ile  Aksu’nun  suladığı  Denizli     (Çürüksu) Ovasıdır. Buldan’a doğru genişleyen Sarayköy Ovası yaklaşık 350 km lik bir alan kaplar. Denizli Ovası ise     Böcekli köyünden başlayarak Pamukkale’ye kadar uzanır ve Sarayköy Ovasıyla   birleşir. Daha doğuda gene Büyük Mende
res’in suladığı Çivril ve Baklan ovaları ilinen geniş düzlüğünü oluşturur. Bu iki ovanın   toplam alanı 920 km2 kadardır.

Akçay’ın kollarından km”lik bir  alan  kaplayan  Tavas Ovası,Yenidere’nin suladığı, 300 Aksu Çayının  suladığı  Honaz Dağından doğuya  uzanan Kaklık ve Hanbat ovaları ,  Akçay’ın suladığı Eskere Ovası  ve  Dalaman  Çayının  suladığı Acıpayam   Ovası  ildeki  öteki önemli  düzlüklerdir. Ekonomi Denizli    ekonomisi  ağırlıklı  olarak  tarıma  dayanır.  İl topraklarının büyük bölümü tarıma elverişlidir. Tarımsal üretim, ilin çeşitli  kesimlerinde doğal yapıya göre    farklılıklar gösterir.  Büyük  Menderes’in  suladığı  kuzeydeki  verimli  topraklar,  en  yoğun tarımsal  üretim  alanlarıdır. Ege ve İç
Anadolu bölgeleri arasında bir geçiş alanı olan orta ve doğu kesimlerde ise kuru tarım ve hayvancılık yapılır.İlde ekimi en yaygın olan tarımsal ürünler başta buğday ve arpa olmak üzere tahıllar, baklagillerden  nohut, sanayi   bitkilerinden
pamuk ve haşhaştır.

Öteki önemli sanayi bitkileri şeker pancari, susam, tütün ve   anasondur. İlde  geleneksel  olarak yetiştirilen ürünlerden biri de üzümdür. Ayrıca elma, armut, ayva, badem, kiraz, şeftali, nar gibi  çok  çeşitli  meyveler yetiştirilir.Sulama olanaklarının artmasıyla 1970’lerde  sebzecilikte de önemli bir  gelişme  görülmüştür.   Pamuk kale yakınlarında jeotermal enerjiden yararlanılarak seracılık yapılır.Denizli Tarımsal Gelişme Projesi çerçevesinde  ikinci ürün olarak bostan ürünlerinin özendirilmesi, kavun ve karpuz üretiminde artış sağlamıştır. Ayrıca sınırlı olarak zeytin
ve antepfıstığı üretimi de yapılır.

Denizli’de 19. yūzyıldan beri krom çıkarılmaktadır. Yüzyıl ortalarında, Osmanlı Devleti dünyada krom üreten tek ülkeydi ve  madenin  büyük  bölümü  de Batı  Anadolu’dan  çıkarılıyordu. Denizli’de  Íngilizlerin  çıkardığı krom,  demir  yoluyla İzmir’e, oradan da gemilerle Batı’ya sevkediliyordu .Bir başka kõklü madencilik  uğraşı da  sodyum   sülfat  üretimidir. Sınırlı olan linyit üretimi,  yerel    tüketime  yöneliktir. İlin õnemli yeraltı  zenginlikleri  arasında  Sarayköy’ün  batısındaki Kızıl dere yöresinde bulunan jeotermal enerji kaynağı da sayılabilir.

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı